3.02.2012

Bünyan da Ermeni Tehciri

Zamanın Kayseri Belediye Başkanı Ahmet Rifat (Çalıka) anılarında Bünyan İlçesi ve Yöresindeki Ermeni Tehcirini şöyle ifade etmektedir....
 
 
 
“Birinci Dünya Savaşı sırasında Kayseri’de Belediye Başkanı idim. İl Mutasarrıfı Zekai, bir gün bana dert yandı. Hükümet kararı ile Ermenilerin tehciri gerektiğinden, fakat bu işte çalıştırılacak doğru memur bulunmadığından ve kaymakamlara güveni olmadığından bahsetti. Benim bir ilçeyi seçerek ve yanıma istediğim kişileri alarak orada tehcir işlerini kontrol altında bulundurmaklığımı rica tarzında söyledi ve hissiyatıma müracaat etti. Ben de o zamanki İttihat ve Terakki Derneği sorumlu katibi Cemil Bey, Belediye Üyesi Feyzizade Osman Bey ve polis (akrabamdan) Sami Efendiyi kapsayan bir kurul yaptım.Tümen Komutan Vekili Albay Şahap Bey, Akçakayalı Nazif Ağanın oğlu Hacı Abdurrahman komutasında 15 er verdi. Bünyan İlçesinde meczup (dengesiz) bir kaymakam vardı. Ona da ilçenin inzibat kuvvetlerinin kurul emrine verilmesini yazdı. Kurula da yazılı bir emir verdi.
Böylece Bünyan İlçesi merkezine gidildi. İlçe Jandarma Komutanı Teğmen Mustafa Efendi ve birkaç jandarma eri de katılarak Ekrek (Köprübaşı) köyüne gidildi. Köy akşamdan abluka altına alındı. Köy İhtiyar Kurulu çağırılarak muharebe ve Ermenlerin devlete sadakatsizliği dolayısıyla hükümet kararı ile başka yere nakledilecekleri, sabaha hazır olmaları bildirildi. Arzu edecekleri kadar eşya götürecekleri söylendi.
Ertesi sabahtan itibaren 600 küsur haneye varan köy halkı, kağnıları ve eşyaları ile birlikte ve jandarma koruması altında köyden yolcu edildi. O vakit Sivas’a bağlı olan Aziziye (Pınarbaşı) ilçesinin Sarız Bucağı müdürlüğüne teslim edilmeleri gerekiyordu. Karakoldan karakola, Halep’e kadar gideceklerdi. Halk içeriden çıkıncaya kadar köyün içerisinde dışarıdan kimse bırakılmadı. Boşalan köy, bucak müdürü ve jandarma komutanı Mustafa Efendi ve başkanlarından kurulu bir heyete, ileride verilecek emre kadar muhafaza etmeleri kaydiyle teslim edildi.
Sıvgın köyü de o suretle boşaltılarak Nüfus Memuruna bırakıldı. Kiki (Gigi / Danişment) köyüne geçildi. Orası da aynı suretle boşaltılıp ilçe merkezine geçildi. Bünyan’da bulunan Ermeniler de o surette yollandılar. Kurul, bütün Ermenilerin hükümet emrine göre yolcu edilmeleri için gayret sarf etti. Fakat bazı Ermeniler, komşuları olan İslamlar tarafından korundular. İslamlar, Ermenileri sakladılar. Kurul, kimsenin menfaat sağlamaması için büyük titizlik gösterdi. Sadece geçici olarak kurulun hizmetinde olan erlerin yaya gezmemesi için terk edilmiş atlardan her erin bir ata binerek daha verimli çalışmasına müsade edildi. Verilen atların sayı ve tarifi Mutasarrıflığa bildirildi. Daha sonra erlerden alınan bu atlar Kayseri pazarında devlet hesabına satıldı. Ben daha sonra Polis Sami Efendi ve bir jandarma eri ile birlikte emvali metruke (terk edilmiş mallar) işlerini teftiş için bölgeyi gezdim. Raporumu mutasarrıflığa (valiliğe) verdim.”
 
Jandarma ve bekçilerin doyurulması kendilerine aittir.Emvali Metruke (terk edilmiş mallar)parasından bu adla birşey verilemez.Hasadda çalıştırılan işçilerin de doyurulması evvelcede bildirildiği gibi ,terk edilmiş mallardan ve evraki müsbite (belge)karşılığı olacaktır.Bulunmayan ve şiddetle gereksinme duyulan şeylerin civar.......den bağış olarak tedariki imkanı vardır. Erlerden bir çavuş ,bir bölük emini,bir aşçı ayrılarak idarelerinin intizama sokulması lazımdır. 24 Temmuz 1915 tarihinde burada usta Anastas'ın idaresinde üç kişi ile bir orak makinası gönderilecektir.Bütün işçiler ile daha önce bildirildiği gibi, Ekrek'e ait hasadın yapılması,öncelikle köy civarında muntazam yığınlar yapılması,yani başaklar içe kökler dışa gelmek ve hava ve rüzgar girmeyecek ve .....'den zarar görmeyecek derecede üzeri örtülüp basılmak ve eski hasır gibi şeyler örtülmek lazımdır.
Mevcut işçi ve araçlar ile Ekrek ve Sıvgın'a ait ürünlerin,iktisadi imkanı görülüyorsa ,bir taraftan harman yapılarak ürün ölçülerek anbara konulması,daha işçiye ihtiyaç varsa miktarının hemen bildirilmesi.
Ekreh'te tutulan çobanların önemli bir kısmı hizmete çağırılmış askerlerden oldukları halde bunlar ile şimdiye kadar hiç çobanlık etmemiş hali vakti iyice olan kimseler için ücret istendiği görülmüştür.Hakkı ile çobanlık edenlerin belirlenmesi ve isimleri hizasına ne kadar süre çalıştıklarının işaret edilmesi ve Bünyan'da teslimeyledikleri hayvanların kendilerine teslim edilmiş hayvan ile uyum içinde olup olmadığına bakılması, aradaki farkın aranılması lazımdır.İlişkisi olmadığı belirlenmeyen kimselere ücret verilir.
Soyugun'a (Sıvgın) ait işlemler tamamalanmış ise tafsilatlı bir rapor gönderilmesi ve hasad için çalışan işçiyi kontrol için sık sık Soygugan'a (Sıvgın) gidilmesi.
İlçe merkezi Harb Tekaflifi (savaş vergi ve resimleri)anbarına taşınması bildirilen un ve zahire pek yavaş geliyor .(Bu işin )önem ve ivediliğinin göz önünde bulundurulması.
Yarın sabah komisyonumuz üyelerinden Nail Efendi 'nin polis memuru Sami Efendi ile birlikte Kiki'ye gideceği ve oradaki terk  edilmiş mallara ilişkin işlemleri denetleyecekleri Kikili'nin ürünlerinin bölümlere ayrılmak suretiyle Kahvecili köyüne  verildiği bildirilir.
Terk edilmiş mallara ilişkin işlemler yönetmelik ve merkezin tatbik ettiği usule uygun olmak için evlerin içinde bulunan eşyanın ve bütün etkili mahsullerin tahmin edilen değeri ,cinsi yazılı ve satılmış  olan malların ihale (satış) bedeli,cins ve sayısı veya miktarı,,sahibinin ve müşterinin isimlerini kapsayan  başka bir defterin tutulması ve komisyonca  alınan kararların muntazam bir şekilde saklanması,eşya ve ürünlerin kaydolunduğu deftere,satılmış veya merkeze gönderilmiş  veya  iaşe (beslenme)için askere verilmiş ise,işaret olunarak belgelerinin saklanması lazımdır.Ekrek'te kimin ne kadar tarlası olduğuna ilişkin  mahallinde tutulan kayıtlar ekli olarak gönderildi ve  terkolunan Kendir Agop'tan vasir bilgisi olanlardan istifade edilmesi ve kaçaklar hakkında  da kovuşturma yapılarak  tutuklanmaları doğruca koruma altında merkeze gönderilmeleri gereklidir. 
(Burhanettin AKBAŞ)
 
 

Soma Toplumsal Dönüşüm Projesine destek olun!

0 yorum:

Yorum Gönder